Bouwen aan Nederland: het belang van een langetermijnvisie op de beschikbaarheid van bouwgrondstoffen

Nederland staat voor grote maatschappelijke opgaven. We willen woningen bouwen, infrastructuur vernieuwen, onze waterveiligheid versteken en de energietransitie realiseren. Maar één vraag krijgt daarbij nog te weinig aandacht: is de beschikbaarheid van bouwgrondstoffen voldoende geborgd om die ambities waar te maken?

Namens Betonhuis bracht Francisca Jimmink deze vraag onder de aandacht tijdens de hoorzitting over de vernieuwde Omgevingsvisie van de provincie Gelderland. Daarbij vroeg zij aandacht voor het belang van een langetermijnvisie op de beschikbaarheid van bouwgrondstoffen.

Niet alleen een Gelderse, maar ook een landelijke opgave

Dat gesprek is niet nieuw. Betonhuis sprak hier in 2024 al over met het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW). Sinds 2022 wordt bovendien gewerkt aan de Landelijke afweging primaire bouwgrondstoffen (LAB). Betonhuis was hierbij betrokken en leverde vanuit de betonsector een bijdrage aan het proces.

De uitkomsten van de LAB zijn op het eerste gezicht geruststellend. Op dit moment zijn er geen tekorten aan grind, ophoogzand, industriezand en klei. Ook voor de komende tien jaar worden geen tekorten verwacht. Tegelijkertijd blijkt uit dezelfde analyse dat Nederland voor bepaalde grondstoffen, zoals grind, al afhankelijk is van import. Volgens Betonhuis mag het ontbreken van acute tekorten daarom geen reden zijn om achterover te leunen.

De LAB gaat daarbij uit van het huidige beleid. Als provincies, gemeenten of het Rijk besluiten om te stoppen met winning, moet opnieuw worden onderzocht wat dit betekent voor de beschikbaarheid van bouwgrondstoffen.

Ruimte voor bouwen én voor bouwgrondstoffen

De beschikbaarheid van bouwgrondstoffen is niet vanzelfsprekend. Ruimtelijke keuzes, vergunningverlening en maatschappelijk draagvlak bepalen mede de beschikbaarheid van morgen.  Als Nederland woningen, infrastructuur, waterveiligheid en de energietransitie wil realiseren, moet er niet alleen ruimte zijn voor die projecten, maar ook voor de winning en aanvoer van de benodigde bouwgrondstoffen.

Daarom is het belangrijk dat de beschikbaarheid van bouwgrondstoffen wordt meegenomen in ruimtelijke plannen en langetermijnplanning. Nieuwe winlocaties zijn bovendien niet van vandaag op morgen beschikbaar. De voorbereiding en vergunningverlening voor ontgrondingen kunnen jaren duren. 

Beschikbaarheid én verantwoord gebruik

Betonhuis onderschrijft het belang van hergebruik, recycling en circulair bouwen. De sector werkt daar actief aan. Tegelijkertijd blijft de behoefte aan primaire bouwgrondstoffen bestaan. Circulariteit is daarom een essentieel onderdeel van de oplossing, maar kan de behoefte aan primaire grondstoffen niet volledig vervangen. Voor grind is Nederland al afhankelijk van import. 

Andere Europese landen staan eveneens voor grote woningbouw-, infrastructuur- en verduurzamingsopgaven. Wat Nederland zelf niet wint, is daarom niet automatisch elders beschikbaar. De combinatie van verantwoord gebruik én voldoende beschikbaarheid is daarom belangrijk. Nederland moet zuinig omgaan met grondstoffen, maar kan ze niet wegdenken. Voor de maatschappelijke opgaven van vandaag en morgen blijven bouwgrondstoffen noodzakelijk.

Bouwgrondstoffen zijn een randvoorwaarde voor de toekomst

De boodschap van Betonhuis aan bestuurders is helder: bouwgrondstoffen zijn geen sectorbelang. Zij zijn een randvoorwaarde voor woningbouw, infrastructuur, waterveiligheid en de energietransitie. 

Neem bouwgrondstoffen mee in ruimtelijke plannen en langetermijnplanning. De keuzes die we vandaag maken, bepalen wat Nederland morgen kan bouwen. De brief met de resultaten van de Landelijke afweging primaire bouwgrondstoffen en de bijlagen is inmiddels naar de Tweede Kamer gestuurd, zie hier: Grondstoffenvoorzieningszekerheid | Tweede Kamer der Staten-Generaal