Vrouwen in de betonsector: ontmoet Anja, de ‘Innovate Lady’ over puzzelen met beton

Anja Buchwald was als kind al nieuwsgierig naar wat je kunt maken van materialen en waarom bepaalde stoffen op elkaar reageren of juist niet. Op school hadden we bovendien een fantastische lerares scheikunde en een enthousiaste docent natuurkunde. Dat helpt ook, aldus Anja. Het bleek een eerste stap in de richting van ‘de betonwereld’. Inmiddels werkt ze alweer zeventien jaar voor ASCEM in Rheden, het onderzoeksinstituut van prefab-betonbedrijf BTE. Ze begon er in 2009 als onderzoeker en is nu technisch directeur.

Vrouwen in de betonproductie zijn zeldzaam, maar op kantoor, in het laboratorium en de wetenschap niet. ''Voor mij is gendergelijkheid vrij normaal, zegt ze. Ik ben afkomstig uit de voormalige DDR. Veel was er toen niet goed, maar vrouwen en mannen hadden wel gelijke kansen. Vrouwen werden ook gestimuleerd een technisch beroep te kiezen.''

Rozen, feest en ambivalente herinneringen

De Internationale Vrouwendag op 9 maart wordt in Oost-Duitsland uitbundig gevierd. ''Het was echt een feestje, met een roos voor de vrouwen. Maar wel een verplicht feest, om te laten zien hoe goed de communistische leiders het wel niet deden. Daarom heb ik er ook ambivalente herinneringen aan.''

Nieuwsgierig naar materialen en leidend in innovatie

Na haar middelbare school ging Anja studeren aan de universiteit van Weimar, toen Duitsland inmiddels weer verenigd was. ''Daar leerde ik over bouwstoffen, maar ook over procestechnologie. Ik ben daar gepromoveerd op bouwstoffen.'' In die tijd kwam ze ook in aanraking met geopolymeren als vervanger van cement in beton. Daar houdt ze zich bij ASCEM vooral mee bezig. Geopolymeren zijn alkalisch geactiveerde anorganische bindmiddelen en kunnen gebruikt worden in plaats van Portlandcement. Dat traditionele cementsoort is veelgebruikt, maar zorgt bij de productie wel voor een relatief hoge CO2-uitstoot. Beton met geopolymeren is veel minder milieubelastend.

Van congres naar carrière in Nederland

Dat Anja in Nederland terecht kwam was het gevolg van een toevallige ontmoeting op een congres. ''Ik geloof dat dat in Tsjechië was. Ik kwam iemand tegen die vertelde dat ASCEM iemand zocht die verstand had van geopolymeren. En ik zocht de functie die zij beschikbaar hadden.'' En zo begon ze in 2009 in de buurt van Maastricht als onderzoeker, waar het instituut destijds gevestigd was. ''Ik had toen een kind en een familie die in Duitsland wilde blijven, dus ik wilde geen vijf dagen per week werken. Met vier dagen waren ze akkoord en dat was in de praktijk goed te doen. Het onderzoeksinstituut stond toen nog in de kinderschoenen. Er werkten zes tot acht mensen, inmiddels hebben we 21 medewerkers. Nu houden we ons naast bindmiddelontwikkeling ook bezig met betontechnologie, procestechnologie, duurzaamheid en constructieve eigenschappen van beton.''

Leidinggeven als puzzel

Toen Anja werd aangenomen was duidelijk dat ze in de toekomst haar leidinggevende zou gaan opvolgen. ''Dat gebeurde toen hij in 2012 met pensioen ging. Nu ben ik bijna niet meer bezig met eigen onderzoek. Het is veel breder, nu zijn er ook heel veel vergaderingen bij. Ik zie het als samen puzzels oplossen. Wat hebben we nodig en hoe kunnen we dat ontwikkelen? Dat betekent: onderzoeken, weten, aantonen, bewijzen.'' Ten tijde van de bouwcrisis was het nodig om de onderzoeksactiviteiten van ASCEM drastisch terug te schroeven.

Er kwamen meer operationele taken bij, zoals de betontechnologie voor BTE. Na 2017 kwam de groei er weer in de bindmiddelontwikkeling. ''Het INVIE-project waar we al heel lang mee bezig zijn, is niet alleen laboratoriumwerk en materiaalontwikkeling, het is ook business development. Je moet ook kijken of de klanten het willen hebben, of het betaalbaar is en of je het kunt laten certificeren.''

Innovatie bots op traditie

Ze vervolgt: ''Het is wel heel spannend om met onderzoek bezig te zijn, ik mis het soms wel om zelf leuke dingen in het laboratorium te kunnen doen. Aan de andere kant zou ik het breder bezig zijn na een tijdje ook wel weer missen.'' Het frustreert haar soms wel dat het niet eenvoudig is om nieuwe bindmiddelen geaccepteerd te krijgen. ''Die regelgeving zit zo vast dat je er bijna niet doorheen komt. Dat heeft ermee te maken dat men niet met een wit vel papier is begonnen toen vijftig of zestig jaar geleden de regelgeving werd opgesteld. De basis was dat beton zoals het toen gemaakt werd prima was. Vanuit deze benadering zijn de regels gemaakt.''

''Lange tijd is er aan de samenstelling van beton weinig veranderd, maar nu we meer en meer andere materialen gaan gebruiken en duurzamer bezig willen zijn, wordt het lastiger. Je moet dan bewijzen dat de andere materialen met gewone beton vergelijkbaar zijn, maar vaak is niet duidelijk wat dan het gewone beton precies omvat, welke bandbreedte aan eigenschappen ermee bedoeld worden en hoe je het moet meten en onderbouwen''.

Inclusie begint bij de werkplek

In het laboratorium en op kantoor van ASCEM werken relatief veel vrouwen. Dat in tegenstelling tot de productie van bijvoorbeeld BTE-bedrijf De Meteoor, die op de zelfde plek is gevestigd als het onderzoeksinstituut. ''Ik denk dat er nog heel veel kansen liggen als je de werkplekken en sfeer aantrekkelijker voor vrouwen maakt.'' Anja: ''De faciliteiten in de productie, zoals omkleedruimte en toiletten, maken het niet meteen waanzinnig aanlokkelijk voor vrouwen om er te gaan werken. Er zijn best vrouwen die in de productie willen werken, maar je moet dan wel iets aan de omstandigheden doen. En bied dan ook meer flexibele werktijden. Dat maakt het niet alleen interessanter voor vrouwen met kinderen, maar ook voor jonge vaders.''